Przejdź do treści

Speech uitvaart: zo schrijft en houdt u een afscheidsspeech

Een speech op een uitvaart houden? Lees hoe lang die duurt, hoe u hem opbouwt, met voorbeelden voor moeder, vader of oma en voorleestips.

7 min lezenBijgewerkt op Ook in: English, Türkçe, Español, Deutsch, Français, Português, Italiano, PolskiNagekeken door het Everleaf-team

Op deze pagina

Wie gevraagd wordt om op een uitvaart te spreken, voelt vaak twee dingen tegelijk: het is een eer, en het is zwaar. Meestal heeft u een paar dagen, soms maar één avond, om iets te schrijven dat u voorleest aan iedereen die van dezelfde persoon hield.

Een goede speech hoeft niet mooi geschreven te zijn. Hij moet kloppen, concreet zijn en kort genoeg om rustig uit te spreken. Hieronder leest u hoe u van een leeg vel komt tot het moment dat u weer gaat zitten, met voorbeelden die u kunt aanpassen.

Hoe lang duurt een speech op een uitvaart?

Reken op drie tot vijf minuten per spreker. Bij een rustig tempo is dat ongeveer 400 tot 650 woorden. Bij een afscheid in de aula van een crematorium of uitvaartcentrum spreken vaak meerdere mensen: kinderen, kleinkinderen, een vriendin, iemand van de club. De aula is meestal voor een vaste tijd gereserveerd, vaak drie kwartier tot een uur, en daarin moeten ook muziek, een fotopresentatie en het laatste afscheid passen.

Vraag de uitvaartleider hoeveel tijd u heeft en houd u daaraan. Een korte speech die u rustig uitspreekt, raakt meer dan een lange die u moet afraffelen.

Overleg eerst met de uitvaartleider of voorganger

De uitvaartleider maakt het draaiboek: wie wanneer spreekt, welk muziekstuk ertussen komt, wanneer de foto’s op het scherm verschijnen. Geef op tijd door dat u wilt spreken en vraag of er een lessenaar en microfoon zijn. Wordt de dienst gefilmd of via een livestream uitgezonden, dan is het prettig om dat vooraf te weten.

Bij een kerkelijke uitvaart overlegt u met de voorganger, zoals de pastoor, dominee of pastor. In een katholieke uitvaartmis is er soms alleen ruimte voor persoonlijke woorden aan het begin of het eind, en ook protestantse gemeenten hebben eigen gewoontes. Een islamitische uitvaart is vaak kort en sober, en herinneringen worden dan eerder thuis gedeeld; bij een joodse uitvaart is er meestal een hesped, een rouwrede. Dit verschilt per gemeenschap, dus vraag het vooraf. Dan schrijft u voor het moment dat u werkelijk krijgt.

Begin met herinneringen, niet met de eerste zin

Bedenk nog geen openingszin. Maak eerst een lijst. Schrijf twintig minuten lang alles op wat in u opkomt: uitdrukkingen die hij gebruikte, wat zij altijd in haar tas had, hoe hij de telefoon opnam, plekken, gewoontes, gerechten. Vraag daarna een paar familieleden of vrienden om één herinnering, gewoon via een appje als dat makkelijker is. U houdt veel meer over dan u kunt gebruiken, en dat is goed: een speech is een keuze, geen levensloop.

Kies één rode draad

Kijk naar uw lijst en vraag uzelf: hoe was zij nou echt? Kies één of twee eigenschappen, zoals zorgzaam, eigenwijs, nieuwsgierig of altijd in voor een grap, en zoek daar twee of drie verhalen bij. Een speech met één rode draad is makkelijker te schrijven en te volgen dan een opsomming van een heel leven.

Vertel elk verhaal kort en eindig met het detail dat het van hem of haar maakt. Vergelijk: “Mijn opa was heel behulpzaam.” En: “Toen de buurman zijn baan kwijtraakte, kookte opa een halfjaar lang een pan extra en bracht die elke avond langs, ‘omdat hij zich weer in de hoeveelheid had vergist’.” Het tweede hoeft u niet uit te leggen. Humor mag, als die bij de persoon past. Vermijd alleen grappen ten koste van anderen en verhalen die iemand in de zaal kunnen kwetsen.

Een eenvoudige opbouw

  • Opening, twee of drie zinnen: wie u bent en hoe u de overledene kende. “Ik ben Sanne, de oudste kleindochter van oma Gerda. Twintig zomers lang zat ik aan haar keukentafel.”
  • De rode draad: noem de eigenschap. “Wie mijn vader kende, weet dat hij geen probleem kon laten liggen.”
  • Twee of drie korte verhalen die dat laten zien, elk met één herkenbaar detail.
  • Wat hij of zij anderen meegaf, of wat u van hem of haar leerde.
  • Een slotzin, gericht tot de overledene of tot de aanwezigen. Daarna gaat u zitten.

Voorbeelden van een opening

  • “Mijn vader had één regel: je komt nooit met lege handen. Dus ik heb een paar verhalen meegenomen.”
  • “De meesten van u kenden Kees als de man die alles kon maken. Ik wil u vertellen over die ene keer dat het hem niet lukte.”
  • “Ik heb de hele week gezocht naar één woord voor mijn moeder. Ik kwam uit op: er. Ze was er gewoon, altijd.”
  • “Wat fijn dat u er allemaal bent. Opa had u geteld en meteen gezegd dat er stoelen bij moesten.”

Voorbeelden van een afsluiting

  • “Pap, we meten voortaan twee keer voordat we zagen. Dank je wel voor alles.”
  • “Bakt u deze week een appeltaart? Bak er dan één extra en geef die weg. Zo leefde zij.”
  • “We gaan je elke dag missen, mam. En we blijven om je grappen lachen, ook om de flauwe.”
  • “Rust zacht, opa. Wij nemen het vanaf hier over.”

Voorbeeld van een speech voor de uitvaart van een moeder

Dit voorbeeld duurt hardop ongeveer twee minuten. Gebruik het als vertrekpunt en vervang alles door wat bij uw eigen moeder hoort.

“Goedemiddag allemaal. Ik ben Marloes, de dochter van Ria. Ook namens mijn broers Jeroen en Bas: dank u wel dat u er bent. Mam zou nu eerst gevraagd hebben of iedereen wel koffie had.

Want zo was ze. Mam zorgde, niet met grote woorden maar met kleine dingen die je pas later opvielen. Toen ik op kamers ging, zat er in elke jaszak een briefje: ‘Heb je wel gegeten?’ Twee jaar later vond ik er nog steeds een.

Toen buurvrouw Joke na haar operatie niet kon fietsen, stond mam drie maanden lang elke dinsdag om negen uur bij haar voor de deur. Hulp noemde ze dat niet. Ze noemde het ‘even met Joke naar de markt’.

Ze kon ook ontzettend eigenwijs zijn. Een navigatiesysteem vond ze onzin, ze kende de weg toch. Dat we daardoor een keer in Luik uitkwamen in plaats van in Maastricht, vertelde ze later zelf het liefst.

De laatste maanden waren zwaar. Ze werd moe en stil, maar zelfs in het ziekenhuis vroeg ze de verpleegkundigen hoe het met hún kinderen ging.

Mam, je hebt ons geleerd dat je niet wacht tot iemand om hulp vraagt. We gaan proberen het net zo te doen als jij. Dank je wel voor alles. We houden van je.”

Een speech voor vader, oma of een vriend

Spreekt u over uw vader of moeder, noem dan ook uw broers en zussen, of spreek mede namens hen. Dat laat zien dat het verlies gedeeld wordt. Bij een speech voor oma of opa werken jeugdherinneringen goed, en ook wat zij hebben doorgegeven: een recept, een gezegde, een manier van doen. Bij een vriend of vriendin kent de familie dat deel van het leven vaak nauwelijks, dus uw verhaal is ook voor hen een cadeau. Twijfelt u of een verhaal welkom is, leg het dan even voor aan een naaste.

Voorlezen zonder vast te lopen

  • Print de tekst in een grote letter, met ruime regelafstand en paginanummers. Lees liever niet voor van uw telefoon.
  • Lees de speech minstens drie keer hardop en neem de tijd op. Schrap wat u laat struikelen.
  • Zet een streepje waar u wilt ademhalen. Spreek langzamer dan natuurlijk voelt.
  • Komen de tranen, stop dan even, adem en ga verder. Iedereen in de aula begrijpt het. Spreek eventueel af dat iemand naast u staat en het overneemt als het niet lukt; geef die persoon een eigen kopie.
  • Neem een glas water en een zakdoek mee en kijk af en toe op naar een vertrouwd gezicht.

Als u niet weet waar u moet beginnen

Soms lukt het gewoon niet om te beginnen. Ons gratis hulpmiddel voor een afscheidsspeech kan dan helpen om een lijst herinneringen om te zetten in een opbouw en een eerste versie. U beantwoordt een paar vragen over de overledene en krijgt een tekst waarop u kunt reageren, wat vaak makkelijker is dan beginnen bij niets. Herschrijf die tekst tot hij klinkt zoals u praat; de mensen in de aula horen het verschil.

Na de uitvaart

Bij de koffie of de condoleance vertellen mensen vaak verhalen die u nog nooit had gehoord. Schrijf ze op zodra het kan en bewaar ze bij uw speech. Wanneer de familie eraan toe is, kan Everleaf van foto’s en herinneringen een herdenkingspagina en een korte film met gesproken tekst maken; de preview is gratis. Dat kan wachten. Voor nu zijn een paar ware verhalen, rustig verteld, genoeg.

Alle gidsen